පනතේ ඇතුළත් ප්‍රධාන සංශෝධන සහ දඬුවම්

නව සංශෝධනවලට අනුව ඇතැම් බදු නීති පැහැර හැරීම් සාපරාධී වැරදි ලෙස සලකා දඬුවම් පැමිණවීමට දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවට බලය හිමිවේ:

• දඩ සහ සිරදඬුවම්: වාර්ෂික ආදායම් බදු වාර්තා (Tax returns) ඉදිරිපත් නොකිරීම, බදු ගෙවන්නන්ගේ හඳුනාගැනීමේ අංකයක් (TIN) ලබා නොගැනීම සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව හමුවට පැමිණෙන ලෙස දන්වා නිකුත් කරන සිතාසි මඟහැරීම යන වැරදි සඳහා රුපියල් 400,000 දක්වා දඩයක්, මාස 6ක් දක්වා සිරදඬුවමක් හෝ එම දඬුවම් යුගලම පැනවිය හැකිය.
• ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ මැදිහත්වීම සහ සංශෝධන: පනතේ ව්‍යවස්ථාපිතභාවය අභියෝගයට ලක් කරමින් ඉදිරිපත් වූ පෙත්සම් සලකා බැලූ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ නියෝගය පරිදි, සාපරාධී නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගැනීමට පෙර බදු ගෙවන්නාට විධිමත් ලෙස දැනුම් දී දින 30ක සහන කාලයක් ලබා දිය යුතුය. 

එමෙන්ම, බදු අභියාචනයක් පවතින අතරතුර හිඟ බදු මුදල් සාපරාධී දඩ ලෙස සැලකීමට මුලින් තිබූ යෝජනාව (31(4) වගන්තිය) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට පටහැනි බවට ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය තීන්දු කිරීම නිසා එය ඉවත් කර ඇත.

• වැට් සීමාව පහත දැමීම: වැට් බදු සඳහා ලියාපදිංචි විය යුතු මාසික පිරිවැටුම් සීමාව රුපියල් මිලියන 5 සිට රුපියල් මිලියන 3 දක්වා පහත දමා ඇත.

පනත පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්‍රකාශ වූ පරස්පර අදහස්

මෙම පනත් කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් ආණ්ඩු පක්ෂයේ සහ විපක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරුන් ඉදිරිපත් කළ ප්‍රධාන තර්කයන් සහ නිරීක්ෂණයන් පහත පරිදි වේ:

විපක්ෂයේ ස්ථාවරය 

• පීඩාකාරී සහ ඒකාධිපති පියවරක්: පරිපාලනමය ප්‍රමාදයන් හෝ වැරදි (TIN අංකයක් ලබා ගැනීමට අපොහොසත් වීම වැනි) සාපරාධී වරදක් බවට පත්කර සිරදඬුවම් නියම කිරීම සිවිල් වැසියන් සහ තරුණ ව්‍යවසායකයින් පීඩාවට පත් කරන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට පටහැනි ක්‍රියාවක් බව විපක්ෂ මන්ත්‍රීවරු පෙන්වා දුන්හ.
• සුළු හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාරවලට බලපෑම්: වැට් බදු සීමාව මිලියන 3 දක්වා පහත දැමීමෙන් සුළු පරිමාණ සිල්ලර වෙළෙඳුන් සහ ව්‍යාපාරිකයන් දැඩි ආර්ථික පීඩනයකට ලක්වන බව විපක්ෂය තර්ක කළේය.
• පද්ධතියේ දුර්වලතා: දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිගණක පද්ධතිය (RAMIS) විධිමත් ලෙස ඩිජිටල්කරණය කිරීමට සහ පවතින රුපියල් ට්‍රිලියන 1.6ක හිඟ බදු අයකර ගැනීමට පියවර නොගෙන, සාමාන්‍ය ජනතාවට දඬුවම් පැමිණවීම අසාධාරණ බව විපක්ෂය ප්‍රකාශ කළේය.

ආණ්ඩු පක්ෂයේ ස්ථාවරය

• චේතනාන්විතව බදු පැහැර හරින්නන් ඉලක්ක කිරීම: මෙම නීති මඟින් සාමාන්‍ය බදු ගෙවන්නන්ට බලපෑමක් නොවන බවත්, හිතාමතාම සහ දැනුවත්ව බදු පැහැර හරින්නන් වැළැක්වීම සඳහා පමණක් මෙම දඬුවම් ක්‍රියාත්මක වන බවත් රජය වෙනුවෙන් අදහස් දැක්වූ අමාත්‍යවරු පැවසූහ.
• දීර්ඝකාලීන නඩුකර වැළැක්වීම: මීට පෙර බදු තක්සේරු නිකුත් කළ අවස්ථාවලදී ඒවා පිළි නොගෙන වසර ගණනාවක් තිස්සේ උසාවිවල නඩු පැවරීම නිසා බදු අයකර ගැනීම ප්‍රමාද වූ බැවින් මෙම දැඩි නීති අවශ්‍ය වූ බව රජය පෙන්වා දුන්නේය.
• අවසාන පියවරක් ලෙස උසාවි යාම: බදු වාර්තා නිවැරදි කිරීමට බදු ගෙවන්නන්ට අවස්ථා සහ සහන කාලයන් කිහිපයක්ම ලබා දෙන අතර, උසාවි යාම සිදුවන්නේ සියලු උත්සාහයන් ව්‍යර්ථ වීමෙන් පසු අවසාන පියවරක් ලෙස පමණක් බව රජය අවධාරණය කළේය.
• බදු ව්‍යුහය වෙනස් කිරීම: රජයේ දිගුකාලීන අරමුණ වක්‍ර බදු මත සාමාන්‍ය ජනතාව පීඩාවට පත් කිරීම වෙනුවට, සෘජු සහ වක්‍ර බදු අනුපාතය 80:20 දක්වා වෙනස් කිරීම බවත්, දැනටමත් බදු ආදායම් ඉහළ යාම නිසා පොදු සහන කටයුතු සඳහා ප්‍රතිපාදන වෙන් කිරීමට හැකි වී ඇති බවත් රජය ප්‍රකාශ කළේය.

වත්මන් බදු ආදායම් තත්ත්වය

මුදල් අමාත්‍යාංශ දත්තවලට අනුව 2026 මැයි 15 වන විට රජය රුපියල් ට්‍රිලියන 2.27ක බදු ආදායමක් උපයාගෙන ඇති අතර, එය 2026 වසරේ සමස්ත බදු ඉලක්කයෙන් 43.6%කි. එසේම මෙරට බදු ගොනු ප්‍රමාණය 800,000 සිට මිලියන 1.3 දක්වා ඉහළ නංවා ඇති බව ද රජය සඳහන් කළේය.