මේ අනුව ශ්‍රී ලංකාව රටවල් 182ක් අතුරින් 107 වැනි ස්ථානය ලබාගෙන ඇති අතර, එය පසුගිය වසරේ පැවති 121 වැනි ස්ථානයට වඩා ඉදිරියට පැමිණීමකි.

කෙසේ වෙතත්, දිගුකාලීන දෘෂ්ටියකින් බලන කල පෙනී යන්නේ මෙය තිරසාර ප්‍රගතියකට වඩා එකතැන සිරවී සිටීමක් බවයි. පසුගිය දශකය පුරා (2017-2020) ශ්‍රී ලංකාවේ ලකුණු මට්ටම සැලකිය යුතු වෙනසකට භාජනය නොවී 32ත් 38ත් අතර දෝලනය වී ඇත. 

මෙවැනි සුළු වෙනස්කම්වලින් පෙන්නුම් කරන්නේ ව්‍යුහාත්මක වෙනසකට වඩා මිනිසුන්ගේ ආකල්පවල සිදුවූ සුළු වෙනසක් පමණි.

දූෂණ සංජානන දර්ශකය: ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් (Transparency International) ආයතනය විසින් වාර්ෂිකව නිකුත් කරන දූෂණ සංජානන දර්ශකය (CPI) මඟින් ගෝලීය වශයෙන් රාජ්‍ය අංශයේ පවතින දූෂණය පිළිබඳ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරයි. 

මෙම දර්ශකය මඟින් රටවල් සහ පාලන ප්‍රදේශ 182ක රාජ්‍ය අංශයේ දූෂණය පවතින බවට ඇති විද්වත් සහ ව්‍යාපාරික මතය ඇගයීමට ලක් කරයි. ලෝක බැංකුව, ලෝක ආර්ථික සංසදය සහ ප්‍රමුඛ පෙළේ පර්යේෂණ ආයතන ඇතුළු ස්වාධීන බාහිර මූලාශ්‍ර 13ක් යොදා ගනිමින් මෙය ගණනය කරනු ලබයි. 

මෙහිදී ලකුණු 0 සිට 100 දක්වා පරිමාණයක් භාවිත වන අතර, 0 යනු දූෂණය උපරිම මට්ටමක පවතින බවත් 100 යනු දූෂණය ඉතා අවම (පිරිසිදු) මට්ටමක පවතින බවත් පෙන්නුම් කරයි.

මෙහි වැදගත් කරුණක් නම්, මෙහිදී මනිනු ලබන්නේ දූෂණය පාලනය කිරීමට ඇති නීති ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය නොව, අදාළ රටේ දූෂණය කොතරම් දුරට පවතිනවාද යන්න පිළිබඳව බාහිර ලෝකයට ඇති අදහස හෝ ප්‍රතිරූපයයි. 

එබැවින්, මෙය රටක සැබෑ නීතිමය ක්‍රියාකාරීත්වය මනින දර්ශකයකට වඩා, එම රටේ පවතින දූෂණ මට්ටම පිළිබඳ ගෝලීයව පවතින “පිළිගැනීම” පෙන්නුම් කරන දර්ශකයක් ලෙස සැලකේ.

දර්ශකය මඟින් මනිනු ලබන කරුණු

CPI දර්ශකය මඟින් රාජ්‍ය අංශයේ පවතින පහත දැක්වෙන ප්‍රධාන අවදානම් මනිනු ලබයි:

• අල්ලස සහ රාජ්‍ය අරමුදල් අවභාවිතය.
• නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ කාර්යක්ෂමතාව.
• නීතිමය රාමුවේ ශක්තිමත්භාවය.
• තොරතුරු දැනගැනීමේ අයිතිය.
• මාධ්‍යවේදීන් සහ තොරතුරු හෙළි කරන්නන්ගේ ආරක්ෂාව.

ගෝලීය ප්‍රවණතා සහ අභියෝග

ගෝලීය මට්ටමින් බලන කල, දූෂණය ඉහළ ගොස් ඇති බවත් පාලන ප්‍රමිති පහත වැටී ඇති බවත් ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ආයතනය පෙන්වා දෙයි. බොහෝ රටවල් ආරක්ෂාව යන නාමය යටතේ බලය ඒකරාශී කරමින් විනිවිදභාවය සහ වගවීම දුර්වල කරමින් සිටී.

ශ්‍රී ලංකාවේ ලකුණු මට්ටමේ සිදුවූ සුළු වෙනසට හේතුව ලෙස නව දූෂණ විරෝධී පනත් සහ වත්කම් හා බැරකම් ප්‍රකාශ ඉදිරිපත් කිරීම හඳුන්වා දීම වැනි මෑතකාලීන ව්‍යවස්ථාපිත වෙනස්කම් කෙරෙහි විද්වතුන් තුළ ඇති වූ යහපත් ආකල්ප සැලකිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්‍රගතිය තිරසාර එකක්ද යන්න තීරණය වන්නේ එම නීති ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කරන ආකාරය මතය.

ඒ අතරම, යෝජිත රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන (NGO) පනත, මාර්ගගත ක්‍රමවල සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ පනත (Online Safety Act) සහ ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත අඛණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වීම වැනි කරුණු දූෂණය අවම කිරීමට අත්‍යවශ්‍ය වන මාධ්‍ය නිදහස සහ සිවිල් ක්‍රියාකාරීත්වය කෙරෙහි බලපෑම් එල්ල කළ හැකි බව ද මෙහිදී පෙන්වා දී ඇත.

2025 වාර්තාවට අනුව ගෝලීය වශයෙන් රටවල් 182ක තත්ත්වය ඇගයීමට ලක් කර ඇත.

සම්පූර්ණ වාර්තාව මෙතැනින් ලබාගන්න: https://www.transparency.org/en/cpi/2025